Kışlama: yatın elektrik sistemini kışa hazırlama rehberi

Kışlama denince çoğu tekne sahibinin aklına önce motor ve tatlı su devresi gelir; oysa yatın elektrik sistemi kışı en az onlar kadar dikkat ister. Birkaç ay boyunca kendi kendine boşalan bir akü bankası, fark edilmeyen bir parazit yük veya nemle oksitlenen bir konnektör, baharda pahalı bir başlangıca dönüşebilir. Bu rehberde elektrik sistemini kışa hazırlarken izlediğimiz sırayı ve dikkat ettiğimiz noktaları paylaşıyoruz.

Bodrum'da kışlama: suda mı, karada mı?

Bodrum yarımadasında yatların önemli bir kısmı kışı suda, marinada geçirir; bir kısmı da çekek yerlerinde karaya alınır. İki senaryonun elektrik açısından ihtiyaçları farklıdır:

• Suda kışlayan tekne: Sintine pompaları çalışır durumda kalmalı, kara elektriği bağlantısı güvenli olmalı ve galvanik koruma devrede kalmalıdır. Lodos fırtınalarında halat ve usturmaçaların yanında kablo ve fişin de zorlanabileceğini unutmayın.
• Karada kışlayan tekne: Çoğu zaman kara elektriği yoktur veya kısıtlıdır. Akü bankası tamamen yüklerden ayrılmalı ve kendi başına aylarca bekleyebilecek durumda bırakılmalıdır.

İki durumda da ortak düşman soğuktan çok nem ve uzun süreli boşalmadır. Ege kışında yüksek bağıl nem, kapalı teknede terminal, sigorta yuvası ve konnektörlerde oksitlenmeyi hızlandırır.

Akü bankası: kimyasına göre depolama

Akülerin kışı nasıl geçireceği, kimyasına bağlıdır. Genel yaklaşımımızı aşağıdaki tabloda özetledik; yine de her zaman akü üreticisinin değerleri esas alınmalıdır.

Kurşun asitli aküler kısmi şarjda beklerse sülfatlaşır ve kapasite kaybı kalıcı hâle gelir; bu yüzden tam dolu tutulmalıdır. LiFePO4 aküler ise uzun süre %100'de beklemekten hoşlanmaz ve ara bir şarj durumunda daha iyi yaşlanır. Akü tipleri ve bakım ayrıntıları için tekne akülerinin bakımı yazımıza göz atabilirsiniz.

Kış boyu şarj cihazı bağlı kalacaksa, cihazın gerçekten depolama moduna geçebildiğinden emin olun. Victron Energy'nin şarj cihazlarında olduğu gibi birçok modern cihaz, uzun süreli bekleme için düşük gerilimli bir depolama evresi sunar. Kurulumu ve ayarları gözden geçirmek isterseniz Victron Energy ürünlerinde yetkin ekibimizle çalışabilirsiniz.

Marş aküleri ve ayrı bankalar

Motor marş aküleri, jeneratör aküsü ve baş pervanesi bankası çoğu zaman servis bankasından ayrı şarj edilir. Kışlamada her bankayı ayrı ayrı ele alın: şarj cihazının tüm çıkışlarının bağlı olduğunu, akü birleştirici (combiner) veya DC-DC şarj cihazının beklemede gereksiz akım çekmediğini kontrol edin. Uzun süre kullanılmayacak bankaları ana şalterlerini kapatarak tamamen devreden çıkarmak, en güvenli yöntemdir.

Parazit yükleri bulun ve ayırın

Ana şalter "kapalı" olsa bile bazı cihazlar akülere doğrudan bağlıdır: sintine pompası otomatik devresi, alarm, uzaktan izleme modülü, bazı şarj kontrol cihazları ve akü monitörleri. Bunların bir kısmı gerekli, bir kısmı ise gereksizdir.

Toplam parazit akımı ölçmek için akü negatifini ayırıp arasına miliamper kademesinde bir multimetre bağlayın veya hassas bir DC pens ampermetre kullanın. Birkaç on miliamperlik bir tüketim ilk bakışta önemsiz görünür; ancak 40 mA'lik sürekli bir yük, 120 günde yaklaşık 115 Ah demektir ve orta boy bir servis bankasını ciddi biçimde boşaltır.

Akü monitörü takılıysa kış boyunca şarj durumunu buradan izlemek en pratik yoldur. Victron'un akü monitörleri gibi şönt tabanlı cihazlar, küçük akımları da doğru ölçerek parazit yükün gerçek etkisini gösterir. Tekneyi uzaktan takip etmek isterseniz GSM veya Wi-Fi ile çalışan izleme sistemleri de bir seçenektir.

Yükleri ayırırken tek istisna sintine sistemidir. Sintine pompasının otomatik devresi ana şalterden önce, doğrudan akü tarafından ve kendi sigortasıyla beslenmelidir; şamandıra şalteri elle kaldırılarak pompanın gerçekten çalıştığı görülmelidir. Pompa, şamandıra ve alarm düzenine dair ayrıntılar için sintine pompası ve alarm sistemleri yazımıza bakabilirsiniz. Kışın en çok zarar gören tekneler, çoğu zaman aküsü biten ve sintine pompası duran teknelerdir.

Kara elektriği ve galvanik koruma

Suda kışlayan teknelerde kara elektriği çoğu zaman kesintisiz bağlı kalır. Bu durumda:

• Kablo ve fişi kontrol edin; pimlerde kararma veya erime izi varsa değiştirin.
• Giriş kesicisi ve kaçak akım koruması test butonuyla denenmeli.
• Galvanik izolatör veya izolasyon trafosu yoksa, kış boyunca anotların beklenenden hızlı tükenebileceğini hesaba katın. Konunun ayrıntıları galvanik korozyon ve izolasyon trafosu yazımızda yer alıyor.
• Gözetimsiz elektrikli ısıtıcı ve ek uzatma kablosu kullanmaktan kaçının; nem alma cihazı kullanılacaksa sabit, sigortalı bir prizden beslenmeli ve yoğuşma suyu sintineye değil gidere yönlendirilmelidir.

Ekipman bazında kışlama notları

Watermaker: Uzun süre çalışmayacak bir watermaker'ın membranı üreticinin önerdiği şekilde yıkanmalı ve koruyucu solüsyonla kışlatılmalıdır. Leo Mare watermaker sistemlerinde bu işlemi atölyemizde düzenli olarak yapıyoruz; adımları watermaker membran bakımı ve kışlatma yazımızda anlattık.

Dizel ısıtıcı: Dizel kabin ısıtıcılarının sezon dışında da ayda bir kısa süre çalıştırılması, yakıt pompası ve brülörün sağlıklı kalmasına yardım eder.

Elektronik: Kokpitte kalan ekranları kapaklarıyla örtün, çıkarılabilen üniteleri kuru bir yerde saklayın. Güvertedeki konnektörleri kontak temizleyiciyle temizleyip uygun koruyucuyla kapatın.

Irgat, baş pervanesi ve jeneratör: Yüksek akımlı terminalleri kontrol edin, oksitlenme varsa temizleyin. Jeneratörün marş aküsünü servis bankasıyla aynı mantıkla depolayın.

Klima ve deniz suyu pompaları: Kullanılmayacak klima ünitelerinin deniz suyu devresi tatlı suyla yıkanmalı, pompa sigortaları kapatılmalıdır. Suda kalan teknede deniz suyu vanalarının kapalı olduğunu ve pompa motorlarına kuru çalışma riski oluşturacak bir otomatik devre kalmadığını kontrol edin.

Aydınlatma ve güverte ekipmanı: Seyir fenerleri, sualtı ışıkları ve güverte spotlarının kablo girişlerini gözle kontrol edin. Conta veya kablo rakoru hasarlı bir armatür, kış boyunca içeri su alıp baharda kısa devreye yol açabilir. Hasarlı olanları kışın, iş yoğunluğu düşükken onarmak en akıllıca yoldur.

Adım adım kışlama listesi

1. Tüm tüketicileri kapatın; buzdolabı ve derin dondurucuyu boşaltıp kapaklarını aralık bırakın.
2. Akü bankalarını kimyasına uygun şarj durumuna getirin.
3. Parazit akımı ölçün, gereksiz yükleri ayırın.
4. Sintine pompası otomatik devresinin akü tarafına doğrudan bağlı ve çalışır olduğunu test edin.
5. Kara elektriği bağlı kalacaksa kablo, fiş, kesici ve kaçak akım korumasını kontrol edin.
6. Watermaker'ı kışlatın, ısıtıcıyı ve jeneratörü kış bakım planına alın.
7. Güverte konnektörlerini ve açıkta kalan terminalleri temizleyip koruyun.
8. Yaptığınız işlemleri ve ölçtüğünüz değerleri not edin; baharda bu kayıt işinizi kolaylaştırır.

Aslan Yacht ile kışlama ve bahar hazırlığı

Turgutreis merkezli ekibimizle Bodrum'daki marinalarda ve çekek yerlerinde yatınızın elektrik sistemini kışa hazırlıyor, kış boyunca akü ve kara elektriği kontrollerini planlıyoruz. Baharda ise sezon açılışı elektrik kontrol listemizle tekneyi yeniden devreye alıyoruz. Ayrıntılar için enerji ve akü sistemleri sayfamıza bakın veya bizimle iletişime geçin.